THỰC TIỄN BÀI HỌC QUY TRÌNH “VẼ BIỂU CẢM” CHỦ ĐỀ :CHÂN DUNG BIỂU CẢM

THỰC TIỄN BÀI HỌC QUY TRÌNH “VẼ BIỂU CẢM” CHỦ ĐỀ :CHÂN DUNG BIỂU CẢM

Có thể nói trong 7 quy trình dạy nghệ thuật dành cho chương trình tiểu học ,thì đây là một trong những quy trình khiến giáo viên bối rối nhất trong cách tiếp cận.Lý do đầu tiên có lẽ nó nằm ở chính cái tên của quy trình và điều đó đã dẫn đến cách hiểu sai lệch đi bản chất của nó.

Thế nào là “vẽ biểu cảm”? Biểu cảm là sự biểu hiện của các cảm xúc, nhưng bất cứ cách vẽ nào cũng đều là sự biểu hiện của cảm xúc ,vậy thì nó không thể là một cái tên cho một phương thức để tạo ra một tác phẩm nghệ thuật.

Bản chất của “vẽ biểu cảm” chính là vẽ mù,một bài tập để luyện sự phối hợp của tay,mắt ,não.Kết quả của nó thường là một bản vẽ hài hước,thú vị ,thường thì nó không tạo ra một bản vẽ đẹp,cũng không nên kỳ vọng nó là một phương pháp tuyệt vời giúp học sinh cải thiện kỹ năng vẽ.Đơn giản đây là một trò chơi giúp học sinh có sự phản xạ tốt về đường,cách đặt các đường nét,cao hơn là sự quan sát các hình dạng và sự biến đổi của các đường với những hình thức khác nhau, cũng như giúp học sinh kích thích trí tưởng tượng khi hình dung ra vị trí của các đối tượng.Thực ra bài tập này cũng không phải hữu ích với tất cả mọi người,và đặc biệt nó không phải là một phương thức để tạo ra tác phẩm vì vậy cách tiếp cận với quy trình nên đơn giản như một bài luyện tập và tên chủ đề đơn giản chỉ là đối tượng để học sinh thực hành.Với những đối tượng nhỏ quy trình này nên dường lại ở vẽ chì như một trò chơi, ở đối tượng học sinh lớn hơn bạn có thể đưa vào những đơn vị kiến thức về màu sắc trong chuẩn kiến thức dành cho tiểu học như :màu lạnh,màu nóng,nóng lạnh kết hợp hay bổ túc……để học sinh hứng thú và thực hành về màu sắc.Đặc biệt không bao giờ dược đánh đồng nó cùng với những phương thức sáng tác khác như lập thể hay biểu hiện….Một trong những khó khăn khi đưa nó vào chương trình học của Việt Nam là chương trình học của chúng ta nó thiếu nền tảng cơ bản nghệ thuật chính thống ,trong đó có những bài học về các phong trào và nghệ sỹ dành cho tiểu học, vì vậy môi trường tiếp xúc với nghệ thuật của học sinh ít hơn.Việc chúng ta đưa vào hình ảnh những tác phẩm của picacso hay các họa sĩ khác rất dễ tạo ra một sự nhầm lẫn ,cách hiểu sai về bản chất của nó.Tóm lại nó đơn giản là một trò chơi một bài tập phối hợp. Tinh thần cốt lõi của quy trình này nhấn mạnh tới việc trước khi dạy các kỹ năng vẽ hãy dạy cho trẻ cách quan sát,cách nhìn và sự nhạy cảm với nó (Nhạy cảm trong đường nét) .Tính từ “biểu cảm “ở đây có thể hiểu là sự biểu cảm trong đường nét ở mức độ mà học sinh có thể  đạt được chứ không phải là sự biểu cảm ở sắc diện,biểu hiện buồn ,vui ,hay giận dữ như trong các bài học về tranh chân dung.

Bài học này được tiến hành tại lớp 3c trường tiểu học Vinh Tân –Thành phố Vinh-Nghệ An.

Mục đích của chủ đề này là cho học sinh làm quen với một bài tập vẽ. Học sinh sẽ học được tầm quan trọng của đường vẽ cũng như rèn luyện sự phản xạ với đường nét,khả năng quan sát ,tập trung,phối hợp mắt ,tay và não. Học sinh  sẽ hoàn thành nhiều bản vẽ mù và sau đó hoàn thiện với bản vẽ quan sát.

Mục tiêu:

-Học sinh sẽ học cách quan sát đối tượng. Qua đó nó sẽ đạt những mục tiêu sau:

1.Cải thiện chất lượng của nét vẽ

2.Phối hợp mắt tay và não

3.Tăng khả năng tập trung quan sát và sự phản xạ với đường nét

4.khám phá những biến thể khác nhau bằng cách vẽ không nhìn giấy

5.Giúp học sinh tự tin hơn và rèn sự kiên nhẫn

6.Luyện tập vẽ mù nhiều lần trước khi vẽ theo quan sát

-Tích cực trong việc tham gia thảo luận về phương pháp vẽ biểu cảm (Vẽ mù)

Các hoạt động:

Đầu tiên chúng tôi sẽ cùng nhau thảo luận qua về đối tượng của bài học,học sinh sẽ nhắc lại những hiểu biết của mình về tranh chân dung đã được học ở lớp 2,sau đó chúng tôi nói về cách mình hiểu về tranh chân dung tự họa,hoạt động này chỉ là một hoạt động nhắc lại những gì học sinh đã được học để kết nối với đối tượng của chủ đề mới. Sau đó chúng tôi cùng thảo luận nhóm bàn về sự khác nhau trong cách thể hiện của 2 bức tranh hình 4.1 SGK ,cuối cùng chúng tôi đi đến khái niệm về vẽ mù:

Vẽ biểu cảm (Vẽ mù) là một bài tập vẽ không nhìn vào giấy.Người vẽ buộc phải quan sát chặt chẽ hình dạng và cạnh của đối tượng vẽ bằng đôi mắt của mình.Mục đích của nó không phải là để tạo ra một tác phẩm nghệ thuật giống thực, mà để tăng cường sự kết nối giữa mắt,tay, não.

Để minh họa cho khái niệm vừa đưa ra tôi tiến hành một thực hành với đối tượng thực và không quên việc giải thích cặn kẽ về nó,việc giải thích rõ ràng trong hoạt động này là rất quan trọng để học sinh thực sự hiểu bản chất của quy trình.

Trong quá trình  quan sát giáo viên thực hành ,các con sẽ tự mình rút ra những nguyên tắc mà giáo viên đã thực hiện khi vẽ và cuối cùng chúng tôi sẽ chốt lại 3 nguyên tắc mà chúng tôi phải thực hiện khi vẽ mù:

-Không nhìn vào giấy

-Không nhấc bút

-Không nói chuyện

Tôi hiểu rõ lí do vì sao các bản vẽ của học sinh mình chưa hoàn hảo ,để khắc phục những điều đó tôi đưa ra một số kỹ thuật yêu cầu các con thực hiện trong quá trình thực hành như sau:

-Cố định cổ tay

-Di chuyển cánh tay linh hoạt

-Thả lỏng tay khi vẽ nhưng không nguệch ngoạc

-Di chuyển bút với tốc độ chậm và ổn định

Thực tế trong quá trình quan sát học sinh thực hành,giáo viên phải thường xuyên nhắc nhở những kỹ thuật cơ bản này.

Chúng tôi tiến hành luyện tập bằng cách nhìn vào ảnh chân dung của chính mình và thực hành trong 3 đến 5 bài tùy vào năng lực của học sinh.Bài thứ nhất các con sẽ vẽ trong vòng 4 phút và những bài sau giáo viên sẽ tăng lượng thời gian dần lên từ khoảng 1 đến 3 phút.

Thực ra bạn không cần cho học sinh sử dụng ảnh mà có thể cho các con ngồi đối diện nhau hoặc dùng gương ,việc dùng ảnh ở đây mục đích chính là để tiết kiệm thời gian trong khoảng thời gian hạn hẹp và bạn không thể chuẩn bị một số lượng gương lớn và thực ra nhìn vào một hình ảnh cố định cũng dễ dàng quan sát hơn một hình ảnh động,với phương pháp vẽ mù bạn có thể dùng ảnh,gương hay nhìn trực tiếp đều được.Và việc bạn giới hạn thời gian vẽ trong bài đầu tiên sau đó tăng dần lượng thời gian lên sẽ giúp học sinh rèn luyện cách nhìn bao quát tổng thể đến chi tiết cũng như điều đó sẽ giúp học sinh phản xạ nhanh với đường nét và phối hợp tay mắt,việc kéo dãn thời gian ra về sau sẽ giúp các con dò tìm kỹ càng hơn với nhiều đường nét và chi tiết mà vẫn đảm bảo cái tổng thể,sự chuyển động của tay sẽ chậm và ổn định hơn.

Sau khoảng 3 đến 5 bài thì nên cho học sinh dừng lại và cùng thảo luận về những  trải nghiệm của vừa thực hành để rút ra kinh nghiệm đồng thời cũng là để làm rõ bản chất của vẽ mù.

Một số câu hỏi gợi ý mà bạn có thể sử dụng trong hoạt động thảo luận đánh giá như sau:

-Con nhìn thấy cái gì?

-Con có thể nhìn thấy một số bộ phận giác quan mà các bạn đang cố gắng vẽ không?

-Con có thấy phương pháp này hữu ích không?

-Con đang cảm thấy thế nào sau 3 bản vẽ đầu tiên?

-Con có muốn làm lại không?

Với học sinh lớn hơn bạn có thể hỏi thêm :

-Con có nhận thấy được những cảm xúc qua đường nét trong bài vẽ không?

Cuối cùng hãy yêu cầu học sinh về nhà luyện tập thêm với những đối tượng khác nhau và làm vào phiếu bài tập mà giáo viên đã chuẩn bị.

Ngày 2:

Chúng tôi tiếp tục luyện tập với vẽ mù nhưng hoạt động này tôi không giới hạn thời gian mà tùy vào khả năng của học sinh và đối diện nhau để quan sát trực tiếp.Đến hoạt động 2 tôi gần như rất ít khi phải nhắc đến các nguyên tắc và kỹ thuật khi thực hiện trong quá trình  quan sát học sinh vẽ mà dành nhiều thời gian hơn để xem phản xạ và kết quả của học sinh,nếu như ở hoạt động một các con vẫn còn gượng ngùng thì sang hoạt động 2 nó diễn ra tự nhiên hơn hết quả trông thấy rõ ràng hơn.Tôi dành khoảng 15 phút yêu cầu các bạn chuyển sang vẽ theo quan sát để theo dõi sự biến chuyển phản ứng trong việc đặt đường nét và chất lượng của nó.Các con có ý thức rõ hơn trong việc thể hiện những đặc điểm cơ bản của đối tượng vẽ .Tất nhiên không phải học sinh nào cũng đạt được mục tiêu mà giáo viên đặt ra mà quan trọng là các con đã được trải nghiệm với một trò chơi ,một phương pháp mới.

Cuối cùng chúng tôi cùng xem lại các bản vẽ của mình và hỏi trẻ con cảm thấy như thế nào sau khi quay lại với vẽ theo quan sát?

Bài học kết thúc như một hoạt động luyện tập thuần túy mà không sử dụng màu sắc để hoàn thiện.

Lê Thủy 22/10/2017

Thực tiễn quy trình tạo hình 3D (Tạo hình từ vật có sẵn) Chủ đề Thiết kế sân chơi

Thực tiễn quy trình tạo hình 3D (Tạo hình từ vật có sẵn)

                                        Chủ đề Thiết kế sân chơi

Làm thế nào để tiếp cận một chủ đề? Quy trình tạo hình 3D khác với quy trình xây dựng cốt truyện ở điểm nào? Là những thắc mắc đầu tiên mà tôi mắc phải khi bắt đầu mới thực hiện,bài viết này chỉ đề cập đến quy trình tạo hình 3D qua một dự án nhỏ “thiết kế sân chơi” dành cho lứa tuổi 5-7 thực hiện tại trung tâm EGS,vì rất nhiều lí do, dự án này chỉ đi được 2/3 chặng đường ….

Khác với cách tiếp cận truyền thống trong dạy học nhằm trả lời một câu hỏi nào đó của giáo viên hay làm rõ một đơn vị thông tin của bài học , cách tiếp cận trong mô hình mới là để các em tìm hiểu ,khám phá không dựa trên những kế hoạch sẵn có mà theo một tiến trình rất tự nhiên, nó giúp các em sử dụng các kỹ năng ,cách giải quyết vấn đề,thúc đẩy động lực bên trong. Quy trình tạo hình 3D bao giờ cũng qua 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Bắt đầu- Tìm hiểu về chủ đề đang học.

Giai đoạn này có thể sử dụng một số tài liệu như đồ vật,tranh ảnh,sách vở có liên quan đến chủ đề,hay những vật dụng mà các con mang ở nhà đi và chúng ta sẽ tiến hành thảo luận về những trải nghiệm với nó

Hoặc giáo viên có thể mời các con vẽ ,mô tả những kinh nghiệm cũ liên quan đến những gì mà các em đang học

Hay lập bản đồ tư duy để tìm ý tưởng thể hiện cho nhóm về chủ đề đang học

Tiếp đó giáo viên sẽ nói với các em về cách bắt đầu nghiên cứu như suy nghĩ về nơi có thể đi thực địa hay có thể nói chuyện với ai để lấy thông tin hay tìm kiếm các tài nguyên ở đâu?

Nói tóm lại công việc của giai đoạn 1 là giúp học sinh lựa chọn và tinh chỉnh chủ đề

Giai đoạn 2: Tham quan thực địa

Giai đoạn này bao gồm điều tra thông tin,vẽ ,làm mô hình.

Hãy cho trẻ mang theo bảng vẽ ,giấy ,bút chì để vẽ những gì mà chúng quan sát, khuyến khích các con mang theo túi để có thể tìm được những vật liệu có thể sử dụng trong quá trình thực địa.

Khi trở về từ công việc thực địa hãy báo cáo những gì mà các con tìm thấy cho cả lớp như bản vẽ hay các vật liệu thu thập được.

Giai đoạn 3: Trưng bày bao gồm khâu chuẩn bị và trình bày báo cáo kết quả

Ba giai đoạn tiếp cận trong quy trình được ví như đầu bài ,thân và kết luận trong một câu chuyện mà nếu bỏ qua một trong các khâu sẽ không còn ý nghĩa nguyên vẹn của nó.

Sau đây tôi sẽ phân tích các giai đoạn trong chủ đề “Thiết kế sân chơi” ở chủ đề này Các con sẽ trải nghiệm và làm quên với kiến trúc bằng cách thiết kế ,xây dựng một sân chơi của riêng mình

Mục tiêu:

-Trải nghiệm và xây dựng ý tưởng

-Hợp tác nhóm

-Điều tra thông tin

-Kỹ năng sử dụng các vật liệu

-sắp xếp tổ chức

Vật liệu dự kiến:

•        Hộp giấy với các kích thước khác nhau

•        Lõi giấy

•        Ống hút

•        bóng mềm

•        nắp chai nhựa

•        kẽm nhung

•        ống nước ngắn

•        keo

•        kéo

•        Tấm xốp

•        Bông gòn hình cầu

Hoạt động trải nghiệm

Chúng tôi bắt đầu dự án bằng cách vẽ một bức tranh lớn về những gì mà các con nghĩ là mình thích nhất khi chơi ngoài trời  và viết tất cả về chúng.Thông qua hoạt động này sẽ cho chúng ta biết những kinh nghiệm các em đã có về chủ đề.

Trong giai đoạn này bản vẽ của các em rất đơn giản ,không chính xác và ấn tượng,thông qua bản vẽ giáo viên cùng học sinh sẽ tái thiết lại một sân chơi chi tiết hơn thông qua bản vẽ từ tí nhớ,điều này cũng sẽ giúp cho các con chia sẻ kinh nghiệm của mình với các bạn khác với những lời tựa đề giới thiệu.Những chi tiết đó giúp giáo viên hiểu được mức độ hiểu biết của học sinh về chủ đề đang học

Tôi cho các bạn giải lao 10 phút với những trò chơi mà các bạn lựa chọn trong công viên, do điều kiện, các con chỉ được phép chơi những trò chơi miễn phí, hoạt động ngắn ngủi này sẽ cho các em lựa chọn đúng mối quan tâm của mình.Hình thành những kinh nghiệm mới

 Giai đoạn 2 các em sẽ được tham gia vào hoạt động quan sát, các ý tưởng sẽ bắt đầu được nhen nhóm , cùng với các chi tiết kiến thức về chủ đề.

Chúng tôi  khám phá về sân chơi ở công viên và khám phá một số hình dạng ,sự khác biệt của kích thước cấu trúc và màu sắc,bằng cách kí họa cũng như quan sát cách sắp xếp bố trí trong công viên.

 

Sau chuyến thực địa chúng tôi trở về lớp học, cùng nhau thảo luận kinh nghiệm về những gì mình quan sát và vẽ ,ví dụ như bạn Đăng nói rằng: con nhìn thấy thân của cầu trượt như hình chữ nhật,mái có hình tam giác ,con sử dụng đường zich zắc để vẽ cầu thang.Hay bạn Bảo nói rằng :Các đường tàu giống như con rắn….sự khám phá này là cơ sở để các con chuyển sang hoạt động tra cứu để tăng thêm sự hiểu biết về chủ đề

Chúng tôi nghiên cứu cấu trúc của mô hìnhtrong tài liệu tôi tự làm,vì không đủ điều kiện về tạp chí ,tranh chuyện và yêu cầu các bạn nhỏ vẽ 4 cấu trúc.Sau dó các con sẽ chọn lấy cái tốt nhất .

Hầu hết các bản vẽ trong giai đoạn 2 là quan sát, việc quan sát sẽ giúp cho các con có thêm nhiều thông tin, quan sát chặt chẽ sẽ giúp các con khám phá mối quan hệ của các hình khối trong sự vật, ngoài ra việc vẽ theo quan sát sẽ giúp các em tăng khả năng tư duy và phân tích, bản vẽ của các em chi tiết hơn ,tinh vi hơn, thể hiện nhiều kiến thức hơn về chủ đề. Liệu việc sao chép theo quan sát đó có đi ngược lại với tiêu chí sáng tạo không? Câu trả lời là không! Bởi sáng tạo luôn bắt đầu bằng khả năng bắt chước ,hơn nữa trong quá trình vẽ theo quan sát một số em sẽ đưa vào đó cả những hình ảnh theo trí nhớ và tưởng tượng của mình vì thế mà phát triển cảm giác biểu hiện và sự sáng tạo

Trong giai đoạn 2 này bằng những vật liệu đã có sẵn , tôi khuyến khích trẻ suy nghĩ liệu con có thể sử dụng những gì cho mô hình của mình và khuyến khích những vật liệu bổ sung, đây là một trong những hoạt động khá vất vả , việc không chuẩn bị sẵn  vật liệu đầy đủ là một rào cản trong việc kích thích tư duy của các con, lúc này nguyên vật liệu đóng vai trò là một người thầy của trẻ, nhất là những lứa tuổi còn nhỏ ,theo kinh nghiệm của tôi thì không nên ỷ lại việc chuẩn bị vật liệu cho phụ huynh , bởi vì thực ra họ không thực sự hiểu và hình dung ra được quy trình của bài học, giáo viên nên chủ động tạo ra một kho vật liệu sẵn có như là môt gợi ý mở cho trò.Và theo nguyên tắc thì giáo viên không được cho các con xem những mô hình có sẵn, chính vì vậy khả năng thích ứng của giáo viên lúc này sẽ được phát huy, có thể nói đây là khâu khá căng thẳng với người dạy nếu trò không thực sự nhanh nhẹn.Thông qua làm việc với vật liệu trẻ lại một lần nữa được suy nghĩ với chủ đề vì thế mà khả năng tư duy, cảm giác biểu hiện và sự sáng tạo cũng được kích hoạt theo.

Như vậy nếu ở giai đoạn 1 trẻ vẽ bằng những kí hiệu đơn giản, thì sang giai đoạn 2 bản vẽ quan sát đã tinh tễ hơn ,chính xác hơn và cuối cùng phát triển khả năng biểu hiện và sáng tạo ở sản phẩm.

Các con sẽ tìm kiếm vật liệu phù hợp và bắt đầu xây dựng mô hình.Các con sẽ đo cắt,dán ,băng ,kết hợp tất cả những vật liệu và cảm nhận sự vui vẻ khi thực hiện ý tưởng, ở hoạt động này chúng ta sẽ bắt gặp một khó khăn trong khả năng vận động tinh của các con, để lắp ghép các mô hình nó đòi hỏi khả năng khéo léo của bàn

tay, buộc người lớn phải can thiệp ở khâu cưa ,cắt các vật liệu và sự chuẩn bị đầy đủ của các công cụ cần thiết như, kéo,cưa ,keo ,keo nến…..Những công cụ này sẽ giúp cho các thao tác của các con dễ dàng hơn.Thực tế cho thấy khả năng vận động tinh không phải ở trẻ nào cũng tốt.

Lớp học sẽ trở thành xưởng kỹ thuật đầy thú vị. Các con sẽ sử dụng kỹ năng hợp tác nhóm để giải quyết vấn đề. Các con sẽ thích thú thử nghiệm với nhiềm vật liệu khác nhau

Ngày thứ 4 các con sẽ vẽ  thảo luận không gian cho mô hình của mình để nhớ lại và hình dung ra không gian của sân chơi, ở hoạt động này không đòi hỏi các con phải vẽ hoàn chỉnh như một bức tranh mà chỉ là một hoạt động chuyển tiếp trong tư duy không gian 2 chiều sang không gian 3 chiều và cuối cùng đi dến một thống nhất đó là một mô hình cần có không gian bầu trời phía sau và nền,quyết định  cùng nhau vẽ nền cho mô hình sân chơi lớn của mình tượng trưng cho cỏ với đường viền đen xung quanh như một khuôn viên

Các con vẽ một nền với côn trùng,bọ rùa cũng như sâu ,bướm trong cỏ xanh.Cũng như thế các con sẽ vẽ bầu trời cho sân chơi của mình

Ngày cuối cùng, giáo viên sẽ nhận xét quá trình làm việc của các con ,danh thời gian để sắp xếp trưng bày sản phẩm nơi công cộng, ở chủ đề này tôi không chủ trương cho các con thuyết trình sản phẩm mà việc cùng sắp xếp và trưng bày cũng là một cách để đánh giá.

Thực tế cho thấy đây là một quy trình khó đối với các bạn nhỏ, kể cả những học sinh lớp 4,5. Có khá nhiều bạn bỏ cuộc giữa chừng với một cảm giác “không thể hoàn thành” sở dĩ vì vậy bởi không có một phương pháp nào là vạn năng,không có một phương pháp nào là phù hợp với tất cả các bạn nhỏ,điều đó không có nghĩa là các em kém cỏi mà bởi vì nó chưa thực sự phù hợp với các em.Quan điểm dạy học này khá phù hợp với những bạn có tính cách hướng ngoại thích vận động, nó cũng đòi hỏi một khả năng về sự nhanh nhạy trong tư duy.

                                                                               Lê Thủy